काठमाडौं,श्रावण १७-भारतले अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासासँग सहकार्यमा निर्माण गरिएको अत्याधुनिक पृथ्वी अवलोकन उपग्रह ‘निसार’ (NISAR) सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गरेको छ। यस प्रक्षेपणलाई विश्वकै सबैभन्दा ठूला पृथ्वी अनुगमन परियोजनामध्ये एकका रूपमा लिइएको छ।
भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठन (इस्रो) का अनुसार निसारले भूमिगत सतह, समुद्री सतह, हिमनदी र वनस्पतिमा हुने सानोदेखि सानो परिवर्तन पनि उच्च नक्कलीतासहित पत्ता लगाउन सक्नेछ। यसले पृथ्वीको अवस्थाबारे दीर्घकालीन तथ्यांक सङ्कलन गरी जलवायु परिवर्तन, भू-गठन अध्ययन र प्राकृतिक स्रोत व्यवस्थापनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।
नासाले भनेको छ कि यो उपग्रहले भूकम्प, बाढी, भूस्खलन र आगलागी जस्ता प्राकृतिक विपद्हरूपछि तत्कालीन अवस्थाको नक्साङ्कन गरी आवश्यक निर्णय गर्न सजिलो बनाउनेछ। यसले विपद्पछिको उद्धार, राहत र पुनःस्थापनाका कामलाई तीव्र बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। निसारले खेतीपातीको अवस्थाबारे विस्तृत नक्सा तयार गरी उत्पादन पूर्वानुमानमा सहयोग पुर्याउनेछ। यसले माटोको भिजाइ, जमिनको उपयोग र बालीको स्वास्थ्यबारे विस्तृत जानकारी उपलब्ध गराउन सक्ने भएकाले खाद्य सुरक्षामा टेवा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
निसार परियोजना भारत र अमेरिकाबीचको लामो समयदेखि भइरहेको अन्तरिक्ष सहकार्यको महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हो। वैज्ञानिकहरूले यसलाई पृथ्वी विज्ञान र जलवायु अध्ययनको क्षेत्रमा नयाँ युगको सुरुवातका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। यस प्रक्षेपणपछि भारत अन्तरिक्ष प्रविधिमा अझ सशक्त हुँदै विश्वव्यापी अनुसन्धान र तथ्याङ्क आदान–प्रदानमा अग्रणी बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।
