काठमाडौं, कात्तिक २— आजदेखि नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड यम पञ्चक अर्थात् तिहार सुरु भएको छ। पाँच दिनसम्म मनाइने यो पर्वको पहिलो दिनलाई काग तिहार भनेर चिनिन्छ। आज घर–घरमा कागको पूजा गरी, उसलाई भोजन अर्पण गर्ने परम्परा रहेको छ।
हिन्दू परम्पराअनुसार कागलाई **सूचना प्रसारक (सन्देशवाहक)**को रूपमा मानिन्छ। कागले शुभ वा अशुभ सन्देश ल्याउने जनविश्वास छ। यही कारण आजको दिन बिहानै उठी कागलाई मिठा–मिठा परिकार अर्पण गरी, उसको सम्मानमा पूजा गरिन्छ। जनविश्वास अनुसार यसो गर्दा मृत्युका देवता यमराज पनि प्रसन्न हुन्छन् र घरमा शान्ति, दीर्घायु र सौभाग्यको वास रहन्छ।
तिहारलाई यमपञ्चक भनिनुको कारण पनि पाँच दिनसम्म यमराजसँग सम्बन्धित धार्मिक कथा र पूजा–अर्चनासँग यसको जोड हुनु हो। पहिलो दिन काग तिहारपछि दोस्रो दिनलाई कुकुर तिहार, तेस्रो दिन गाई तिहार र लक्ष्मी पूजा, चौथो दिन गोरू तिहार र गोवर्धन पूजा, र अन्तिम दिन भाइ टीकाका रूपमा मनाइन्छ।
तिहार केवल धार्मिक चाड मात्र नभई नेपाली समाजमा भाइचारा, सहकार्य र प्रेमको प्रतीकका रूपमा समेत स्थापित छ। यस पर्वमा घरघरमा दीप प्रज्वलन, रङ्गोली सजावट, देउसी–भैलो खेल्ने परम्परा रहँदै आएको छ। यसले परिवार र समुदायबीच आत्मीयता र सामाजिक सन्तुलन कायम गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।
शहरदेखि गाउँसम्म आज बिहानैदेखि कागलाई पूजा गर्ने क्रम सुरु भएको छ। कतिपय स्थानमा बालबालिकाले “काग तिहार आयो” भन्दै उत्साहका साथ बिहानैदेखि पूजा गर्ने चलन छ।
संस्कृति विज्ञहरूका अनुसार काग तिहारले प्रकृति र जनावरहरूसँगको मानवीय सम्बन्ध र सहअस्तित्वको सन्देश पनि दिन्छ। जसले मानव, जनावर र देवत्वबीचको सम्बन्धलाई सन्तुलित राख्न प्रेरित गर्छ।
यसरी आजको दिनबाट सुरु भएको यम पञ्चकले देशभर उल्लास र आध्यात्मिकताको वातावरण ल्याएको छ।
