भक्तपुर, २७ चैत – प्राचीन कला, संस्कृति र सभ्यताको धरोहरको रूपमा रहेको भक्तपुरमा आजदेखि नेवा: समुदायको सबैभन्दा भव्य, ऐतिहासिक एवं सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको बिस्काः (बिस्केट) जात्रा विधिवत् रूपमा सुरु भएको छ। तीन तले प्यागोडा शैलीको भैरवनाथ र भद्रकालीको रथ तान्दै आठ रात नौ दिनसम्म चल्ने यो जात्राले नेवा: परम्पराको जीवन्त रूपलाई संसारसामु उजागर गर्दै नववर्षको स्वागत पनि गर्नेछ।
बिस्का जात्राको ऐतिहासिक जरा लिच्छविकाल (लगभग सन् ४५०–७५०) सम्म फैलिएको देखिन्छ। जात्राको शाब्दिक अर्थ नेवा: भाषामा 'बि स्यागु' (नाग मर्नु) बाट बिस्का रहन गएको मानिन्छ। इतिहासविद् तथा संस्कृतिविद् पुरुषोत्तम लोचन श्रेष्ठका अनुसार थिमिमा प्राप्त नेपाल संवत् ५०० को तमसुक पत्रमा 'बिसिक' शब्दको उल्लेख छ भने मल्लकालीन यक्ष मल्लको शिलालेखमा पहिलोपटक यसलाई 'विश्वजात्रा' भनिएको पाइन्छ। यो जात्रा विक्रम सम्वत्को सौर्यमासमा आधारित भएकाले चन्द्रमास पछ्याउने अन्य नेपाली पर्वहरूभन्दा भिन्न मानिन्छ। यो सम्पूर्ण जात्रा नेवा: समुदायको धार्मिक, सामाजिक र सांस्कृतिक चेतनाको प्रतीक हो।
बिस्का जात्रासँग विभिन्न किंवदन्तीहरू जोडिएका छन्। प्रचलित नेवा: लोककथाअनुसार एक राजकुमारीका नाकबाट राति सुत्दा दुईवटा सर्प निस्की आफ्नो रूप विस्तार गर्न थालेपछि तान्त्रिक शक्तिले सुसज्जित एक युवकले ती सर्पको वध गरेका थिए। यही घटनाको स्मृतिमा नेवा: समुदायले यो उत्सव मनाउन थालेको हो, जसलाई 'शत्रुहन्ता जात्रा' पनि भनिन्छ। अर्को किंवदन्तीअनुसार भक्तपुरमा एक भयंकर अनिकाल आउँदा तान्त्रिक विधिले वर्षा गराई अन्नपूर्ण बनाउन यो जात्रा सुरु गरिएको जनविश्वास पाइन्छ।
धार्मिक दृष्टिले यो जात्रा भैरव र भद्रकालीको उपासनासँग जोडिएको छ। नेवा: समुदायले तान्त्रिक विधिपूर्वक पूजाआराधना गर्दछ। रथलाई अगाडि पाँच र पछाडि चार वटा डोरीले तान्ने प्रचलन रहेको छ, जसलाई नेवा: भाषामा 'द्यो ल्वाकिगु' भनिन्छ। जात्राको अर्को मुख्य धार्मिक एवं सांस्कृतिक आकर्षण 'योसिं' (लिङ्गो) उठाउने र ढाल्ने परम्परा हो। चैत मसान्तका दिन ठड्याइने करिब २५ मिटर अग्लो योसिंलाई आठवटा डोरीले तानेर उठाइन्छ, जसलाई अष्टमातृकाको प्रतीक मानिन्छ, र वैशाख १ गते साँझ त्यसलाई ढालिन्छ। योसिं हेरेमा सुख, समृद्धि र शत्रु नाश हुने धार्मिक विश्वास छ। जात्राभर नेवा: समुदायका झाँक्री, ढिमे बाजा, नेवारी नाच र गीतहरू प्रदर्शन गरिन्छ, जसले यसलाई नेवा: संस्कृतिको जीवन्त संग्रहालय बनाएको छ।
वर्तमान सन्दर्भमा, आज चैत २७ गते तौमढीको पाँचतले मन्दिर प्राङ्गणदेखि भैरवनाथको रथ तानेर बिस्का जात्राको शुभारम्भ गरिएको छ। स्थानीय नेवा: समुदायका हजारौं भक्तजनले उत्साहपूर्वक रथ तान्ने कार्यमा सहभागिता जनाएका छन्। जात्रा अवधिभर पूर्वी भाग (थने) र पश्चिमी भाग (क्वने) का नेवा: बासिन्दाबीच रथ तानातानको प्रतिस्पर्धा हुनेछ। चैत मसान्त (अप्रिल १३) मा ल्यासिंखेलमा लिङ्गो उठाइने र नयाँ वर्षका दिन वैशाख १ गते (अप्रिल १४) त्यसलाई ढालिने तालिका रहेको छ। त्यसपछि भैरवनाथ र भद्रकालीको रथ जुधाइने प्रसंग पनि रहनेछ। नेवा: समुदायको यो महापर्वलाई मध्यनजर गर्दै प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीको २,००० सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ। विभिन्न देशबाट पर्यटक र जात्रालुहरू भक्तपुरमा आइपुगेका छन् भने जात्रा उपलक्ष्यमा नेवा: समुदायले विशेष पूजा, भोज र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरेको छ। यो जात्रा नेवा: समुदायको पहिचान, सभ्यता र आस्थाको जीवन्त दस्तावेज हो।
