काठमाडौं, चैत ११ — हरेक वर्ष मार्च २४ का दिन मनाइने आज पनि नेपालसहित विश्वभर विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रमका साथ मनाइँदैछ। मानव इतिहासको सबैभन्दा पुरानो र घातक संक्रामक रोगमध्ये एक विरुद्धको लडाइँ अझै जारी छ।
सन् १८८२ मा जर्मन वैज्ञानिक ले क्षयरोगको जीवाणु (Mycobacterium tuberculosis) पत्ता लगाएपछि चिकित्सा क्षेत्रमा ठूलो क्रान्ति आएको थियो। यही ऐतिहासिक खोजको सम्झनामा प्रत्येक वर्ष मार्च २४ लाई विश्व क्षयरोग दिवसको रूपमा मनाइन्छ। विगतमा “कन्जम्प्सन” भनेर चिनिने यो रोगले लाखौं मानिसको ज्यान लिएको थियो।
हाल विश्वमा हरेक वर्ष लाखौं मानिस क्षयरोगबाट संक्रमित भइरहेका छन्। का अनुसार, विकासशील देशहरूमा यसको प्रभाव अझ बढी देखिन्छ। नेपालमा पनि क्षयरोग एक प्रमुख जनस्वास्थ्य समस्याका रूपमा रहेको छ, विशेषगरी गरिबी, कुपोषण र स्वास्थ्य सेवामा पहुँचको कमीका कारण।
कोभिड–१९ महामारीपछि क्षयरोग नियन्त्रणका कार्यक्रमहरू प्रभावित हुँदा नयाँ संक्रमित पहिचान र उपचारमा पनि चुनौती थपिएको छ। औषधि प्रतिरोधी क्षयरोग (MDR-TB) झन् गम्भीर समस्या बनिरहेको छ
नेपाल सरकारले राष्ट्रिय क्षयरोग नियन्त्रण कार्यक्रममार्फत निःशुल्क परीक्षण र उपचार सेवा प्रदान गर्दै आएको छ। स्वास्थ्य संस्थाहरूमा DOTS (Directly Observed Treatment, Short-course) रणनीति लागू गरिएको छ, जसले बिरामीलाई नियमित औषधि सेवनमा सहयोग पुर्याउँछ।
ले सन् २०३० सम्म क्षयरोग महामारी अन्त्य गर्ने लक्ष्य राखेको छ, जुन को दिगो विकास लक्ष्य (SDGs) अन्तर्गत पर्दछ। नयाँ खोप विकास, छिटो परीक्षण प्रविधि, र प्रभावकारी औषधि अनुसन्धानले भविष्यमा क्षयरोग नियन्त्रणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विश्व क्षयरोग दिवस केवल स्मरण मात्र होइन, चेतना, प्रतिबद्धता र सहकार्यको सन्देश पनि हो। समयमै परीक्षण, नियमित उपचार र जनचेतना अभिवृद्धिबाट मात्र क्षयरोगमुक्त समाज निर्माण सम्भव देखिन्छ।
