काठमाडौं ,माघ १८ — आज नेपाली बजारमा सुनको मूल्य १ तोला रु. ३ लाख र चाँदी १ तोला रु. ५,५०० पुगेको छ। विश्व बजारमा पछिल्ला हप्ता र महिनाहरूमा सुन र चाँदीको मूल्य असाधारण रूपमा बढ्नु र फेरि एकाएक घट्नु (high volatility) ले अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय बजार मात्र होइन, नेपालजस्ता आयातमा निर्भर मुलुकहरूमा पनि प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यो उतारचढावका प्रमुख कारणमध्ये पहिलो भूराजनीतिक अनिश्चितता हो। अमेरिका–चीन व्यापार तनाव, मध्यपूर्व र युक्रेनसम्बन्धी द्वन्द्व, तथा विश्व अर्थतन्त्रमा देखिएको मन्दीको जोखिमले लगानीकर्तालाई सुरक्षित सम्पत्तितर्फ धकेलेको छ। परम्परागत रूपमा सुनलाई “सेफ हेभन एसेट” मानिने भएकाले संकटको बेला सुनतर्फ माग बढ्दा मूल्य चर्किएको देखिन्छ।
दोस्रो ठूलो कारण केन्द्रीय बैंकहरूको भूमिका हो। विश्वका धेरै केन्द्रीय बैंकहरूले अमेरिकी डलरमाथिको निर्भरता घटाउँदै सुन सञ्चितिमा जोड दिएका छन्। वर्ल्ड गोल्ड काउन्सिलका पछिल्ला तथ्यांकअनुसार २०२५ मा विश्व सुन माग ऐतिहासिक उच्चस्तरमा पुगेको छ, जसमा लगानी र केन्द्रीय बैंक खरिद प्रमुख कारण बनेका छन्। यसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यलाई माथि धकेलेको छ।
तेस्रो, चाँदीको औद्योगिक माग ले बजारलाई अझ बढी अस्थिर बनाएको छ। चाँदी केवल लगानी धातु मात्र नभई सोलार प्यानल, विद्युतीय सवारी साधन , सेमिकन्डक्टर र इलेक्ट्रोनिक्स उद्योगमा अत्यधिक प्रयोग हुन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा हरित ऊर्जामा भएको तीव्र विस्तारले चाँदीको माग बढाएको छ। तर चाँदीको उत्पादन प्रायः अन्य धातुको सह-उत्पादन हुने भएकाले आपूर्ति छिटो बढाउन कठिन छ। यही कारण चाँदी बजारमा अभाव र सट्टेबाजी बढ्दै मूल्य तीव्र रूपमा माथि–तल भइरहेको देखिन्छ।
चौथो महत्वपूर्ण पक्ष डलर र ब्याजदर नीति हो। अमेरिकी डलर कमजोर हुँदा सुन–चाँदी सस्तो देखिन्छ र अन्तर्राष्ट्रिय माग बढ्छ। साथै, अमेरिकी फेडरल रिजर्भले ब्याजदर घटाउने संकेत गर्दा ब्याज नदिने धातुहरू (जस्तै सुन–चाँदी) अझ आकर्षक बन्छन्। तर ब्याजदरसम्बन्धी नीतिमा सानो परिवर्तनको संकेत मात्रले पनि बजारमा तीव्र प्रतिक्रिया देखिएको छ, जसले एकै दिनमा ठूलो गिरावटसमेत ल्याएको उदाहरण पछिल्ला दिनमा देखिएको छ।
नेपालको सन्दर्भमा, आयात निर्भरता र मुद्रा विनिमय दर ले मूल्यलाई अझ चर्काएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढ्नुका साथै डलरको तुलनामा नेपाली रुपैयाँ कमजोर हुँदा स्थानीय बजारमा सुन–चाँदी झन् महँगो देखिन्छ। यसले गहना व्यवसाय, उपभोक्ता र साना लगानीकर्तामाथि प्रत्यक्ष असर पारेको छ।
समग्रमा, विश्व बजारमा देखिएको सुन–चाँदीको अस्वाभाविक उतारचढाव भूराजनीतिक जोखिम, केन्द्रीय बैंकहरूको रणनीति, औद्योगिक माग, डलर र ब्याजदर नीतिको संयोजनको परिणाम हो। विज्ञहरूले यस्तो अवस्थामा साना लगानीकर्तालाई अत्यधिक उतारचढावको जोखिम बुझेर सतर्क रहन सुझाव दिइरहेका छन्, किनकि तीव्र वृद्धिपछि तीव्र गिरावट पनि सम्भावित रहन्छ।
