काठमाडौं, फाल्गुन १८ — आज देशभर उत्साह र उमंगका साथ होली पूर्णिमा मनाइँदैछ। रंग, अबीर र पानीको छिटासँगै आपसी सद्भाव, मेलमिलाप र क्षमाको सन्देश बोकेको यो पर्व नेपाल तथा भारतका हिन्दू समुदायमा विशेष महत्वका साथ मनाइन्छ। पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा आज पूर्णिमाका दिन होली खेलिन्छ भने तराई–मधेस क्षेत्रमा भोलिपल्ट धुलेंडीका रूपमा थप धूमधामका साथ उत्सव जारी रहन्छ।
होलीको ऐतिहासिक तथा धार्मिक आधार भागवत पुराण र विष्णु पुराण मा वर्णित प्रह्लाद–हिरण्यकश्यपको कथासँग जोडिएको छ। दैत्यराज हिरण्यकश्यप ले आफूलाई भगवानसरह पूजा गर्न आदेश दिए पनि उनका पुत्र प्रह्लाद ले विष्णु प्रति अटल भक्ति कायम राखे। यसबाट क्रोधित हिरण्यकश्यपले बहिनी होलिका को सहायताले प्रह्लादलाई आगोमा जलाउन खोजे। आगोबाट नजल्ने वरदान पाएकी भनिएकी होलिका नै दग्ध भइन् भने प्रह्लाद सुरक्षित रहे। यही घटनालाई असत्य र अहंकारमाथि सत्य र आस्थाको विजयका रूपमा स्मरण गर्दै होली पर्व मनाइन्छ।
पूर्णिमाको अघिल्लो साँझ ‘होलिका दहन’ गरिन्छ, जसले नकारात्मकता, घृणा र द्वेषको अन्त्यको प्रतीकात्मक सन्देश दिन्छ। पूर्णिमाका दिन रंग र अबीर साटासाट गरी एकअर्कालाई शुभकामना दिइन्छ। विशेषगरी काठमाडौं को वसन्तपुर दरबार क्षेत्रमा चीर ठड्याउने र ढाल्ने परम्परा ऐतिहासिक रूपमा प्रसिद्ध छ। त्यस्तै जनकपुर लगायत तराईका सहरमा मिथिला संस्कृतिअनुसार सामूहिक गीत, नाच र पारिवारिक जमघटले पर्वलाई थप जीवन्त बनाउँछ।
होलीलाई वसन्त ऋतुको आगमनसँग पनि जोडिन्छ। प्रकृतिमा नयाँ पालुवा पलाउने, फूल फुल्ने र वातावरणमा नयाँ ऊर्जा भरिने समय भएकाले यस पर्वले पुनर्जागरण र नवआशाको संकेत दिन्छ। सामाजिक दृष्टिले हेर्दा, होलीले वर्ग, जाति, उमेर र आर्थिक अवस्थाका भिन्नतालाई केही समयका लागि भुलाएर समानता र एकताको अनुभूति गराउँछ। रंगहरूलाई प्रेम, मित्रता, उत्साह र सहिष्णुताको प्रतीकका रूपमा व्याख्या गरिन्छ।
नेपालमा यो पर्वले सामाजिक तथा आर्थिक दुवै आयाम बोकेको छ। स्थानीय बजार, पर्यटन र साना व्यवसायमा चहलपहल बढ्छ। युवापुस्तामा सांस्कृतिक पहिचानप्रति आकर्षण र सामूहिक सहभागिता बढाउने माध्यमका रूपमा पनि होलीलाई लिइन्छ। यद्यपि, असुरक्षित रासायनिक रंगको प्रयोग, जबर्जस्ती रंग लगाउने व्यवहार तथा अत्यधिक मदिरा सेवनजस्ता विकृतिबाट सावधानी अपनाउन सरोकारवालाले आग्रह गरेका छन्।
यसरी, होली पूर्णिमाले आज फेरि एकपटक सत्य, सहिष्णुता, मेलमिलाप र सद्भावको सन्देश दिँदै समाजलाई सकारात्मक ऊर्जा प्रदान गरेको छ।
