काठमाडौं ,भाद्र १५।-सुदूरपश्चिम प्रदेशसहित देशका विभिन्न स्थानमा आज गौरा पर्व धूमधामका साथ मनाइँदै छ। भाद्र कृष्णपक्षको षष्ठीदेखि सुरु हुने यो पर्व आजको दिन विशेष पूजा–आराधना, उपवास तथा देउडा खेल्दै सम्पन्न गरिन्छ।
इतिहासका दृष्टिले गौरा पर्वको प्रारम्भ सुदूरपश्चिमका गाउँघरमै भएको मानिन्छ। हिन्दू धर्मग्रन्थअनुसार माता पार्वतीले भगवान् शिवलाई पाउन कठोर व्रत गरेको प्रसङ्गसँग यस पर्वलाई जोडिन्छ। महिलाहरूले आफ्ना परिवारको सुख, शान्ति र दीर्घायुका लागि गौरा देवीको पूजा गर्ने परम्परा छ।
किंवदन्तीअनुसार हिमालयकी पुत्री पार्वती बाल्यकालदेखि नै भगवान् महादेवलाई पति रूपमै चाहन्थिन्। तर उनका पिता हिमालयले पार्वतीलाई भगवान् विष्णुसँग विवाह गरिदिने चाहना राखेका थिए। यस परिस्थितिमा पार्वतीले कठोर तपस्या गरी महादेवलाई मनाएपछि अन्ततः शिव–पार्वतीको विवाह भएको विश्वास गरिन्छ। यही प्रसङ्गलाई स्मरण गर्दै महिलाहरूले गौरा पर्वमा देवी पार्वतीको स्वरूपमा ‘गौरा’लाई पूज्ने चलन बसालिएको हो। यसरी यो पर्वलाई ‘शिव–पार्वतीको मिलनको उत्सव’ पनि मानिन्छ।
महिलाहरूले बिहानै स्नान गरी शुद्ध भेषभूषामा देवी गौराको पूजा गर्ने गर्छन्। गहुँ, अन्य अन्नबाली तथा विभिन्न वनस्पतिको प्रसाद देवीलाई अर्पण गरिन्छ। व्रत बसेकी महिलाहरूले विशेषगरी सेतो वा पहेँलो रङको परम्परागत पहिरन लगाउने चलन छ।
पर्वमा महिलाहरूको सामूहिक भेला, सहकार्य र मेलमिलापलाई विशेष महत्व दिइन्छ। आजका दिन महिलाहरूको समूहले देउडा गीत गाउँदै परम्परागत शैलीमा नृत्य गर्ने प्रचलन अझै कायम छ। देउडा केवल मनोरञ्जन मात्र नभई मौलिक सांस्कृतिक सम्पदा हो, जसले आपसी सम्बन्धलाई मजबुत बनाउँछ।
दार्चुला, बैतडी, डडेल्धुरा, अछाम, डोटी, बाजुरा, बाजाङ, कञ्चनपुर र कैलालीसहित सुदूरपश्चिमका पहाडी तथा तराईका जिल्लामा गौरा पर्व प्रमुख रूपमा मनाइन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा सुदूरपश्चिमबाट बसाइँसराइ भएका कारण काठमाडौंसहित देशका अन्य सहरमा पनि यसको प्रचलन बढ्दो छ। यसरी गौरा पर्वले सुदूरपश्चिमी समाज मात्र नभई समग्र नेपाली सांस्कृतिक एकतालाई पनि झल्काइरहेको छ।
आज सुदूरपश्चिमका गाउँ–गाउँमा महिलाहरूले सामूहिक देउडा खेल्दै देवी गौराको स्तुति गर्ने र पुरुषहरूले त्यसमा सहभागिता जनाउने क्रम जारी छ। यस अवसरमा धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना भइरहेका छन्।
गौरा पर्वले केवल धार्मिक आस्था मात्र नभई सामूहिकता, परम्परा र सांस्कृतिक पहिचानलाई निरन्तर जीवित राखेको विश्वास गरिन्छ।
