काठमाडौं ,मङ्सिर ९- आज विश्वभर नोभेम्बर २५ लाई अन्तर्राष्ट्रिय महिला हिंसा विरुद्धको दिवसका रूपमा मनाइयो। महिलाविरुद्ध हुने सबै प्रकारका हिंसा–शारीरिक, मानसिक, यौन, आर्थिक, सामाजिक तथा अहिले तीव्र रूपमा बढ्दो डिजिटल हिंसाका विरुद्ध चेतना जगाउने उद्देश्यसहित यो दिवस मनाइन्छ। प्रत्येक वर्ष २५ नोभेम्बरदेखि १० डिसेम्बरसम्म चल्ने १६ दिवसको अभियान पनि आजैबाट सुरु हुन्छ, जसको लक्ष्य महिला र किशोरीहरुप्रति हुने लैङ्गिक हिंसा अन्त्य गर्न विश्व समुदायलाई एकजुट बनाउन हो।
यो दिवसको इतिहास राजनीतिक प्रतिरोधको प्रतीक मिराबाल दिदीबहिनीको बलिदानसँग जोडिएको छ। डोमिनिकन रिपब्लिकका क्रूर तानाशाह ट्रुजिल्लोविरुद्ध आवाज उठाएकै कारण १९६० नोभेम्बर २५ मा तीन जना मिराबाल दिदीबहिनीको हत्या गरियो। त्यस घटनापछि १९८१ मा ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियनका महिला अधिकारकर्मीहरुले २५ नोभेम्बरलाई महिला हिंसा विरुद्धको दिवसका रूपमा घोषणा गरे। पछि संयुक्त राष्ट्रसंघले २००० डिसेम्बरमा यस दिनलाई औपचारिकरूपमा अन्तर्राष्ट्रिय दिवसको मान्यता दियो, जसले यो संघर्षलाई विश्वव्यापी दायरा दियो र महिलाको सुरक्षा, सम्मान र समानता जस्ता मानवीय अधिकारलाई अग्रता दिलायो।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का ताजा तथ्याङ्कअनुसार विश्वका तीन मध्ये एक महिलाले आफ्नो जीवनकालमा पति/साथी वा अन्यबाट शारीरिक वा यौन हिंसा सहनुपरेको छ। केवल यो वर्षपनि १५–४९ वर्ष उमेर समूहका महिलाहरुमध्ये करिब ९ प्रतिशतले घरेलु तथा यौन हिंसा भोगेका छन्। डिजिटल प्रविधिको बढ्दो प्रभावले अनलाइन उत्पीडन, साइबर धम्की, व्यक्तिगत तस्वीरको दुरुपयोग, सामाजिक सञ्जालमा बदनाम गर्नेजस्ता हिंसाका नयाँ रूपहरू तीव्र गतिमा फैलिरहेका छन्, जसले बालिका, युवा र सार्वजनिक जीवनमा सक्रिय महिलाहरुलाई गम्भीर जोखिममा पारिरहेको छ। विशेषज्ञहरुले यो अवस्थालाई सार्वजनिक स्वास्थ्य संकटका रूपमा समेत उल्लेख गरेका छन्।
यस वर्षको मुख्य प्रतिज्ञा भनेको डिजिटल माध्यमबाट हुने सबै प्रकारका हिंसा अन्त्य गर्न अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा संयुक्त कदम चाल्ने भन्ने रहेको छ। यस अभियानमा सामाजिक, कानुनी, शैक्षिक र प्रविधिगत तहमा समान प्रयास आवश्यक मानिन्छ। मानव अधिकार कार्यकर्ताहरुका अनुसार हिंसाबाट पीडित महिलाको आत्मविश्वास, शिक्षा, रोजगारी, स्वास्थ्य र सामाजिक सहभागितामा ठूलो असर पर्छ र यस्तो अन्यायले आधा जनसंख्याको क्षमता र योगदानलाई अवरुद्ध गर्छ, जसले समाजको समग्र विकासलाई नै पछाडि धकेल्छ।
नेपालमा पनि घरेलु हिंसा, दाइजो सम्बन्धी हिंसा, बलात्कार, बेचबिखन, बालविवाह, कार्यस्थलमा उत्पीडन, साइबरबुलिङ्ग लगायतका घटनाहरू नियमित रूपमा सुनिनै आएका छन्। यद्यपि कानुनी व्यवस्था, जनचेतना र महिलाको सहभागितामा विगत केही वर्षमा उल्लेख्य सुधार देखा परेको छ, तर वास्तविक सुरक्षा र समानताको माहौल बनाउन अझै लामो यात्रा बाँकी छ। सामाजिक, सरकारी र नागरिक तहमा समन्वित कदम नचालिएसम्म महिला हिंसा अन्त्य गर्ने लक्ष्य केवल नारामात्र हुन्छ।
आजको दिनले समस्त विश्वलाई पुनः स्मरण गराएको छ कि महिलाविरुद्धको हिंसा कुनै पनि रूप, परिस्थिति वा संस्कृतिमा स्वीकार्य छैन। यो केवल महिलाको मुद्दा होइन, मानवताकाे, विकासकाे र न्यायको लडाइँ हो। हिंसा रोक्ने जिम्मेवारी हरेक परिवार, विद्यालय, समाज, समुदाय, सरकार र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थामाथि बराबर पर्छ। आवाज उठाउन, पीडितलाई साथ दिन, कानुनी सहयोग उपलब्ध गराउन, सुरक्षित डिजिटल वातावरण निर्माण गर्न र महिलाको सम्मान र स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्न सबै एकताबद्ध हुनुपर्ने आवश्यकता आजको दिनले पुनः बलियोसँग उजागर गरेको छ।
महिला हिंसा अन्त्य गर्न सकिन्छ—तर त्यसका लागि आज नै पहिलो कदम चाल्न जरुरी छ।
अधिकार, समानता र सम्मानसहित हिंसामुक्त समाज निर्माण हाम्रो सामूहिक प्रतिवद्धता हो।
