काठमाडौँ, १८ वैशाख २०८३ (शुक्रबार, १ मे २०२६) । प्रकृति पूजक किरात राई समुदायको महान् सांस्कृतिक पर्व 'उभौली' आज देशभर विभिन्न भूमेस्थान र साकेलास्थानमा पूजा–आराधना गरी हर्षोल्लासका साथ मनाइँदैछ।
प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिन परेको यो पर्व किरात समुदायका राई, लिम्बू, याक्खा, सुनुवार लगायतले धुमधामका साथ मान्छन्। यो पर्वलाई 'साकेला पर्व' वा 'चण्डी पूर्णिमा' पनि भनिन्छ। वैशाख पूर्णिमाकै दिन पर्ने भएकाले यसको तिथि बुद्ध जयन्तीसँग समेत जोडिन्छ।
वैदेशिक रोजगारीका कारण घरबाट टाढा रहेकाहरू पनि आ–आफ्नो ठाउँमा यो पर्व धूमधाम र परम्परागत झल्को दिने तरिकाले मनाइरहेका छन्।
उभौलीको अर्थ र सांस्कृतिक पृष्ठभूमि
शाब्दिक अर्थ 'उँभो' (माथि) लाग्ने समय। किरात मान्यता अनुसार जाडोयाम सकिएपछि गर्मी याम सुरु हुनासाथ मानिस, पशुपक्षी र जीवजन्तु बेँसीबाट लेकतिर बसाइँ सर्ने गर्दछन्, यही समयलाई उभौली पर्वसँग जोडेर हेरिन्छ। साथै, नयाँ खेतीपातीको सुरुवात गर्नुअघि यो पर्व प्रकृतिप्रति आभार व्यक्त गर्ने र राम्रो उब्जनीको कामना गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ। किरात धर्मको पवित्र धर्मग्रन्थ 'मुन्धुम' अनुसार ऋतु र कृषि चक्रको आधारमा समयलाई उभौली र उधौली दुई भागमा विभाजन गरिएको छ, जहाँ उभौलीले लेकतिर (बसाइँसराइ) रोपाइँ र प्रगतिको संकेत गर्छ।
पूजा विधि र साकेला नाचको रौनाक
आजका दिन किरात समुदायका मानिसहरू गाउँगाउँमा रहेका 'भूमेस्थान' वा 'साकेला थान' मा भेला भई पूजा आराधना गर्दछन्। परम्परागत ढोल, झ्याम्टा, च्याब्रुङ लगायतका बाजाहरूको मनमोहक तालमा सबै मिलेर साकेला नाचमा रममाण हुन्छन्। विशेष पूजा र पितृको सम्झनापछि वृद्धवृद्धा देखि युवायुवती सम्म समूहमा यो नाच प्रस्तुत गर्नु यस पर्वको केन्द्रीय आकर्षण हो। यो नाच किरात समुदायको सामूहिक भावना, एकता र प्रकृतिप्रतिको आस्थाको प्रतीक मानिन्छ।
देशका विभिन्न भागहरूमा यो पर्व मनाउने तरिकामा केही भिन्नता रहेको पाइन्छ। कोशी प्रदेश र काठमाडौँ उपत्यकाका विभिन्न स्थानहरूमा आज हर्षोल्लासका साथ कार्यक्रमहरू आयोजना गरिएको छ भने, खोटाङको ऐँसेलुखर्क गाउँपालिकामा भने असारतिर (जेठ २२ पछि) यो पर्व मनाउने परम्परा रहेको छ।
राष्ट्रिय स्तरमा उभौली पर्व
किरात समुदायको यो पर्वलाई राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल, राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष नारायणप्रसाद दाहाल लगायत राष्ट्रिय एवं राजनीतिक तहका विभिन्न नेतृत्वबाट शुभकामना समेत दिइएको छ。 प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पनि उभौली पर्व सबै किरात समुदायलाई प्राकृतिक प्रगति, सुख, शान्ति र समृद्धिको सन्देश दिने विश्वास व्यक्त गर्दै शुभकामना सन्देश दिएका छन्।
उभौली पर्व केवल एउटा सांस्कृतिक पर्व मात्र नभई, प्रकृति, पितृ, भूमि र सामूहिकताको सम्मानको प्रतीक रहेको कुरा समुद्रीक तहदेखि राष्ट्रपतिको कार्यालयसम्मले औँल्याएको छ। यसले आपसी सद्भाव, सहिष्णुता, राष्ट्रिय एकता र सांस्कृतिक विविधताको संरक्षणमा पनि टेवा पुर्याउने विश्वास लिइन्छ।
यसरी आज देशका विभिन्न भू-भागका भूमेस्थानहरूमा पूजा गरेर, साकेला नाचेर, एकापसमा शुभकामना साटेर किरात समुदायले उभौली पर्व मनाइरहेको छ। पर्वले सम्पूर्ण समुदायमा खुशी, उर्जा र मंगलको कामना गरेको छ।
