काठमाडौं ,फल्गुन ३-आज सम्पूर्ण हिन्दू धर्मावलम्बीहरू शिवरात्री धुमधामका साथ मनाइरहेका छन्। “शिवको रात” भनेर चिनिने यो पर्व भगवान शिवप्रति भक्ति, ध्यान र तपस्याको प्रतीक हो। इतिहास, धर्म, भुगोल र आध्यात्मिक दृष्टिले यसको महत्व अद्वितीय छ, जसले सम्पूर्ण हिन्दू समाजमा आस्थाको केन्द्रबिन्दु बनेको छ।
पौराणिक कथाहरू अनुसार, शिवरात्रीको उत्पत्ति अत्यन्तै गहिरो धार्मिक अर्थ बोकेको छ। केही ग्रन्थमा उल्लेख छ कि भगवान शिवले यस राति ब्रह्मा, विष्णु लगायत देवताहरूलाई मोहित पार्दै संसारको रक्षाका लागि योग लिला खेल्नुभयो। अर्कोतिर, कथा छ कि अधर्ममाथि धर्मको विजय यही राति सम्पन्न भएको थियो। यसैले शिवरात्री केवल पूजा मात्र नभएर धर्म, नैतिकता र आध्यात्मिक चेतनाको प्रतीक मानिन्छ।
नेपालका विभिन्न भौगोलिक क्षेत्रहरूमा शिवरात्री विशेष महत्त्वका साथ मनाइन्छ। काठमाडौं उपत्यका, पोखरा, ललितपुर, भक्तपुर, र पहाडी जिल्लाहरूमा शिव मन्दिरहरूमा हजारौं श्रद्धालुहरूको भीड लाग्ने गर्दछ। विशेषगरी पशुपतिनाथ, गोकर्णेश्वर, र मणिमहेश मन्दिरहरूमा भक्तजन बिहानदेखि राति सम्म उपस्थिति जनाउँछन्। पहाडी र तराई क्षेत्रका अभ्यासहरूमा सानो भिन्नता भए पनि, सबैले उपास, जागरण, पूजा, र भजनको परम्परा पालन गर्छन्।
धार्मिक र आध्यात्मिक अभ्यासका रूपमा, भक्तजनहरूले रातभर शिवलिङ्गमा जल, दूध, दही, घ्यू, र पञ्चामृत अर्पण, भजन, जप र ध्यानमा लीन रहन्छन्। उपवासले शरीर र मनलाई शुद्ध राख्ने मात्र होइन, आत्मिक उन्नति र ध्यान केन्द्रित गर्न पनि मद्दत गर्दछ। अध्यात्मशास्त्रका अनुसार, शिवरात्रीमा गरिएको पूजा र भक्ति व्यक्तिको जीवनमा मानसिक शान्ति, आत्मबल, र सकारात्मक ऊर्जा ल्याउँछ।
सांस्कृतिक दृष्टिले पनि शिवरात्री महत्वपूर्ण छ। यो पर्वले केवल व्यक्तिगत आध्यात्मिकता मात्र होइन, सामाजिक मेलमिलाप र संस्कृति संरक्षणको अवसर पनि दिन्छ। समुदायका मानिसहरू एकै ठाउँमा भेला भएर पूजा-अर्चना, भजन, र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गर्छन्। यसले समाजमा संयम, सदाचार र धार्मिक चेतनालाई बल पुर्याउँछ।
भौगोलिक र ऐतिहासिक दृष्टिले हेर्दा, शिवरात्री नेपालको पहाडी, मधेसी र तराई क्षेत्रहरूमा भिन्न तर समान श्रद्धा र विधिपूर्वक मनाइन्छ। साथै, यस पर्वले पर्यटन र धार्मिक यात्रा आकर्षणको रूपमा पनि महत्व राख्छ। आजका दिन श्रद्धालुहरूले जगह-जगह दीप, धूप र मन्दिरको सजावट गरेर रातभर उज्यालो बनाएका छन्।
शिवरात्रीले नेपाली समाजमा धर्म, इतिहास, भुगोल र आध्यात्मिकताको अद्भुत संगम प्रस्तुत गरेको छ। यस दिन भक्तजनको उपस्थितिले मात्र होइन, उनीहरूको भक्ति र आत्मीयता, चेतना र धार्मिक अभ्यासले पनि समाजमा शान्ति, संयम र आध्यात्मिक ऊर्जाको सन्देश दिन्छ।
आजको शिवरात्री केवल पर्व होइन, यो मानव जीवनमा संयम, भक्ति र आध्यात्मिक उन्नतिको प्रतीक बनेको छ। नेपाली समाज र हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको जीवनमा यसको महत्त्व सदैव कायम रहिरहनेछ।
